Ιστορία Βρεφικού μασάζ: μια αρχαία τέχνη που αποδεικνύει τα οφέλη της καθημερινά
Η ζωτική σημασία του αγγίγματος στην ανάπτυξη των βρεφών
Είναι γνωστό εδώ και αρκετές δεκαετίες ότι το άγγιγμα είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη των βρεφών, όσο ο αέρας που αναπνέουν και το γάλα που πίνουν. Αποτελεί τη μοναδική αίσθηση χωρίς την οποία ένα βρέφος δεν μπορεί να επιβιώσει, ακόμη κι αν λαμβάνει επαρκή σίτιση και υγειονομική φροντίδα.
Τραγικά παραδείγματα από ορφανοτροφεία και νοσοκομεία του 20ού αιώνα κατέδειξαν ότι βρέφη που στερούνταν ανθρώπινο άγγιγμα εμφάνιζαν σοβαρή αναπτυξιακή καθυστέρηση και συχνά κατέληγαν, από μια κατάσταση που τότε ονομάστηκε «μαρασμός» και σήμερα είναι γνωστή ως failure to thrive (Spitz, 1945; Bowlby, 1969).
Το άγγιγμα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αποτελεί βιολογική ανάγκη για ένα νεογνό/βρέφος. Αυτή η ανάγκη του βρέφους για άγγιγμα δεν περιορίστηκε ποτέ μόνο στο ένστικτο ή στη σύγχρονη επιστημονική παρατήρηση. Αντιθέτως, αποτέλεσε τη βάση για τη διαμόρφωση πρακτικών φροντίδας που εξελίχθηκαν σε ολόκληρους πολιτισμούς. Μία από τις πιο διαχρονικές και παγκόσμιες εκφράσεις αυτής της ανάγκης είναι το βρεφικό μασάζ.
Η ιστορία του βρεφικού μασάζ ξεκινά πολύ πριν από τη σύγχρονη ιατρική και ψυχολογία. Από την αρχαία Ινδία και την Αγιουρβέδα, μέχρι την Αρχαία Ελλάδα, τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και τις παραδοσιακές κοινωνίες της Αφρικής, το άγγιγμα και η μάλαξη του βρέφους θεωρούνταν βασικά στοιχεία υγείας, προστασίας και σύνδεσης.
Στις επόμενες ενότητες μπορείς να διαβάσεις για το τι είναι το βρεφικό μασάζ σήμερα, πώς εξελίχθηκε ιστορικά μέσα στους αιώνες και πώς η αρχαία αυτή πρακτική αναδείχθηκε και τεκμηριώθηκε στη σύγχρονη εποχή, μέσα από το έργο της Vimala McClure και τη δημιουργία του International Association of Infant Massage (IAIM).
Θέλεις να μάθεις περισσότερα για τα Μαθήματα Βρεφικού Μασάζ του ΙΑΙΜ "Μαζί με Αγάπη";
Τι είναι το βρεφικό μασάζ;
«Μέσα από το άγγιγμα, το μωρό μαθαίνει ότι είναι ασφαλές, αγαπημένο και αποδεκτό.» (Vimala McClure, ιδρύτρια IAIM)
Το βρεφικό μασάζ είναι μια πρακτική φροντίδας που εφαρμόζεται σε βρέφη ηλικίας έως 12 μηνών και περιλαμβάνει ήπιες, επαναλαμβανόμενες μαλάξεις στο σώμα του μωρού από έναν ενήλικα (κυρίως) φροντιστή. Μπορεί να ακολουθεί συγκεκριμένη δομή, ρυθμό και πίεση ή να είναι πιο διαισθητικό, ανάλογα με την πολιτισμική παράδοση και το πλαίσιο εφαρμογής.
Πρόκειται για μια πρακτική που συνδυάζει σωματική επαφή, συναισθηματική σύνδεση και επικοινωνία χωρίς λόγια, ενώ παράλληλα αποτελεί βασικό εργαλείο δεσμού (bonding) μεταξύ βρέφους και γονέα.
Το βρεφικό μασάζ δεν είναι μια «μοντέρνα τάση», αλλά μια αρχαία, πανανθρώπινη πρακτική που επανέρχεται δυναμικά, υποστηριζόμενη πλέον από την επιστήμη. Από την Αγιουρβέδα και τον Ιπποκράτη μέχρι τη σύγχρονη ψυχολογία της προσκόλλησης, το άγγιγμα παραμένει η πιο απλή και ταυτόχρονα πιο ισχυρή μορφή επικοινωνίας με το βρέφος.
Η Ιστορία του βρεφικού μασάζ από την αρχαιότητα
Ιστορική διαδρομή του βρεφικού μασάζ μέσα στους αιώνες
Το βρεφικό μασάζ δεν αποτελεί επινόηση της σύγχρονης εποχής, αλλά μια διαχρονική πρακτική φροντίδας που συναντάται σε πολιτισμούς σε όλο τον κόσμο. Από τις πρώτες οργανωμένες κοινωνίες έως σήμερα, το ανθρώπινο άγγιγμα χρησιμοποιήθηκε ως μέσο προστασίας, θεραπείας και σύνδεσης με το νεογέννητο. Πριν ακόμη καταγραφεί από την επιστήμη, η αξία του βρεφικού μασάζ μεταδιδόταν προφορικά, από μητέρα σε μητέρα, ενσωματωμένη στην καθημερινή ζωή και τα έθιμα κάθε λαού. Η ιστορική του πορεία αποκαλύπτει ότι, παρά τις πολιτισμικές διαφορές, η ανάγκη του βρέφους για άγγιγμα και σωματική επαφή υπήρξε πάντοτε καθολική.
Βρεφικό μασάζ στην Αρχαία Ινδία
Η πιο συστηματικά καταγεγραμμένη παράδοση βρεφικού μασάζ εντοπίζεται στην Αρχαία Ινδία. Στα κείμενα της Αγιουρβέδα (Ayurveda), ηλικίας άνω των 3.000 ετών, το μασάζ (Abhyanga) θεωρείται βασικό στοιχείο καθημερινής φροντίδας, ήδη από τις πρώτες ημέρες ζωής (Frawley, 2000). Το μασάζ με ζεστά έλαια ενισχύει το νευρικό σύστημα, προάγει τη σωστή ανάπτυξη των ιστών και προστατεύει το βρέφος από ασθένειες. Η γνώση αυτή μεταφερόταν παραδοσιακά από μαίες και γιαγιάδες στις νέες μητέρες.
Βρεφικό μασάζ στην Αρχαία Ελλάδα
Στην Αρχαία Ελλάδα, το άγγιγμα και η μάλαξη είχαν κεντρικό ρόλο στην ιατρική και παιδαγωγική αντίληψη. Ο Ιπποκράτης (460–370 π.Χ.) αναφέρει ρητά τη σημασία της μάλαξης για την υγεία του σώματος, επισημαίνοντας ότι «η τριβή μπορεί να χαλαρώσει ή να σκληρύνει το σώμα» (Ιπποκράτης, Περί Διαίτης). Αν και δεν υπάρχουν εκτενή κείμενα αποκλειστικά για βρέφη, είναι σαφές ότι τα νεογνά αλείφονταν με έλαια, η ήπια μάλαξη θεωρούνταν μέρος της φυσικής φροντίδας και το σώμα αντιμετωπιζόταν ως ενιαίο σύνολο σώματος και ψυχής
Βρεφικό μασάζ στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν πολλές ελληνικές πρακτικές. Ο Γαληνός (129–216 μ.Χ.) περιέγραφε τη μάλαξη ως αναγκαίο μέσο για τη σωστή κυκλοφορία των χυμών του σώματος. Στα ρωμαϊκά λουτρά, αλλά και στην οικιακή φροντίδα, η επάλειψη με έλαια και η ήπια μάλαξη εφαρμόζονταν και στα παιδιά (Jackson, 1990).
Βρεφικό μασάζ στην Αφρική
Σε πολλές αφρικανικές κοινωνίες, όπως στη Νιγηρία, την Κένυα και την Ουγκάντα, το βρεφικό μασάζ αποτελεί μέχρι σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής φροντίδας. Οι μητέρες και οι γιαγιάδες χρησιμοποιούν ρυθμικές, σταθερές κινήσεις για ενδυνάμωση των μυών, ευθυγράμμιση του σώματος και κοινωνική ένταξη του βρέφους στην κοινότητα. Η πρακτική αυτή είναι βαθιά συνδεδεμένη με την έννοια της συλλογικής φροντίδας (community care) (Field, 2001).
Η αναβίωση του βρεφικού μασάζ στη σύγχρονη Δύση
Η Vimala McClure και το ΙΑΙΜ
Η σημαντικότερη μορφή-ορόσημο στη σύγχρονη ιστορία του βρεφικού μασάζ είναι η Vimala McClure. Στη δεκαετία του 1970, κάνοντας την πρακτική της ως δασκάλα γιόγκα στην Ινδία, ήρθε σε επαφή με την παραδοσιακή πρακτική του βρεφικού μασάζ και αναγνώρισε την τεράστια αξία της για τον δεσμό γονέα-παιδιού.
Συνδύασε τεχνικές από παραδοσιακό ινδικό μασάζ, σουηδικό μασάζ, τεχνικές γιόγκα και αρχές ρεφλεξολογίας, δημιουργώντας ένα δομημένο, ασφαλές και επιστημονικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα, ιδρύοντας τον Διεθνή Σύνδεσμο Βρεφικού Μασάζ (International Association of Infant Massage, IAIM) το 1986 (McClure, 2001).
Το βιβλίο της “Infant Massage: A Handbook for Loving Parents” αποτελεί μέχρι σήμερα βασικό σημείο αναφοράς για την τέχνη του βρεφικού μασάζ παγκοσμίως.
Το πρόγραμμα Βρεφικού Μασάζ του ΙΑΙΜ σήμερα
Το πρόγραμμα του ΙΑΙΜ εφαρμόζεται εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια σε δεκάδες χώρες και έχει υποστηριχθεί από πληθώρα επιστημονικών μελετών που αναδεικνύουν τα οφέλη του, όπως βελτίωση ύπνου, μείωση του πόνου των κολικών, ενίσχυση δεσμού γονέα-βρέφους και μείωση επιλόχειας κατάθλιψης (Field, 2010; Underdown et al., 2006).
Είναι απλό, μη παρεμβατικό, ασφαλές και προσαρμόζεται σε όλα τα βρέφη και τις οικογένειες ή τα παιδιά με αναπηρία έως 7 ετών.
Βιβλιογραφία
- Ιπποκράτης. Περί Διαίτης.
- Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss. Basic Books.
- Field, T. (2001). Touch. MIT Press.
- Field, T. (2010). Infant massage therapy research review. Clinical Research in Pediatrics.
- Frawley, D. (2000). Ayurveda and the Mind. Lotus Press.
- Jackson, R. (1990). Doctors and Diseases in the Roman Empire. British Museum Press.
- McClure, V. (2001). Infant Massage: A Handbook for Loving Parents. Bantam Books.
- Spitz, R. (1945). Hospitalism: An inquiry into the genesis of psychiatric conditions in early childhood.
- Underdown, A. et al. (2006). The effectiveness of infant massage. Journal of Advanced Nursing.